Pasifik sabahlarında gökyüzü çoğu zaman sakindir. Sonra bir anda, neredeyse süzülerek gelen ince kanatlı bir siluet belirir. Motor sesi tok ama abartısızdır; hızdan çok çeviklik vadeder. Mitsubishi A6M Zero, tam olarak böyle bir uçaktı. Onu ilk gören pilotlar için Zero, bir avcıdan ziyade fizik kurallarını hafife alan bir hayalet gibiydi. Döner, yükselir, yön değiştirir; rakibini kendi yaptığı manevranın içinde kaybettirirdi.
Zero’nun farkı, tasarım masasında alınan acımasız bir karardan geliyordu: hafiflik her şeydir. Japon Donanması, uzun menzilli ve son derece çevik bir avcı istiyordu. Mühendisler bunu başardı ama bedelini zırh, kendinden sızdırmaz yakıt tankları ve pilotu koruyan pek çok detay ödedi. Ortaya çıkan uçak, 1940’ta gökyüzünde dönen hemen her şeyden daha çevik, daha uzun menzilli ve daha beklenmedikti.
Savaşın İlk Yıllarında Zero
Zero sahneye çıktığında Pasifik’te dengeler anında bozuldu. Pearl Harbor’dan Filipinler’e, Malaya’dan Hollanda Doğu Hint Adaları’na kadar Japon avcı birlikleri rakiplerine ciddi kayıplar verdirdi. Düşük hızlarda bile kontrolünü kaybetmeyen uçak, dar dönüşlerde rakibini içine çekiyor ve kısa sürede arkasına düşüyordu. Klasik it dalaşında Zero ile baş etmek neredeyse imkânsızdı.
Bu üstünlük yalnızca manevra kabiliyetinden gelmiyordu. Uzun menzili sayesinde Zero, eskort görevlerini rakiplerinden çok daha ileri noktalara taşıyabiliyor, beklenmedik yerlerde ortaya çıkabiliyordu. Dönemin Müttefik uçakları çoğu zaman menzil yüzünden geri dönmek zorundayken, Zero hâlâ savaş alanında kalabiliyordu.
Gücün Bedeli: Kırılganlık
Ancak her tasarım tercihi bir zayıflık da doğurur. Zero’nun hafifliği, onu aynı zamanda savunmasız kılıyordu. Zırhın olmaması ve yakıt tanklarının kolay delinmesi, tek bir isabetin bile uçağı alev topuna çevirebilmesi demekti. Ayrıca yüksek hızlarda dalışa geçtiğinde kumandalar sertleşiyor, uçak çevikliğini kaybediyordu.
Savaş uzadıkça Müttefikler bu zayıflıkları sistemli biçimde kullanmayı öğrendi. Dönerek savaşmak yerine yüksekten dalıp vurmak ve hızla uzaklaşmak esas alındı. Daha güçlü motorlara ve sağlam gövdelere sahip yeni nesil uçaklar devreye girdikçe Zero’nun üstünlüğü yavaş yavaş eridi. Aynı uçak gökteydi ama şartlar değişmişti.
Zero’nun Havacılık Tarihindeki Yeri
Zero’yu önemli yapan şey, sadece kazandığı zaferler değildir. O, belirli bir doktrinin neredeyse kusursuz uygulanmış hâlidir: menzil ve manevra öncelikli bir savaş anlayışı. Aynı zamanda havacılık tarihinin sert bir gerçeğini de gösterir: bir uçağı bir alanda zirveye taşıyan tercih, başka bir alanda ölümcül bir zafete dönüşebilir.
Bugün Zero’ya baktığımızda, onu ne yalnızca bir efsane ne de sadece kırılgan bir avcı olarak görmek doğru olur. Zero, savaşın ilk yıllarında gökyüzünü şekillendiren, sonraki yıllarda ise rakiplerini düşünmeye zorlayan bir dönüm noktasıdır.
Teknik Özellikler (Özet)
- İlk uçuş: 1 Nisan 1939
- Hizmete giriş: 1940
- Motor: Nakajima Sakae 12 – yaklaşık 940 hp
- Azami hız: ~533 km/s
- Menzil: ~1.870 km (harici tanklarla 3.000 km’ye yaklaşır)
- Silahlar: 2× 20 mm top, 2× 7.7 mm makineli tüfek
- Boş ağırlık: ~1.680 kg
- Üretilen toplam adet: Yaklaşık 10.900
