{"id":939,"date":"2012-06-06T07:50:43","date_gmt":"2012-06-06T07:50:43","guid":{"rendered":"http:\/\/bizimkokpit.com\/?p=939"},"modified":"2015-06-06T07:51:32","modified_gmt":"2015-06-06T07:51:32","slug":"jet-lag-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/2012\/06\/06\/jet-lag-nedir\/","title":{"rendered":"JET-LAG nedir?"},"content":{"rendered":"<p>Boylamlar yani meridyenler ge\u00e7ilerek yap\u0131lan uzun menzilli ve s\u00fcratli k\u0131talararas\u0131 u\u00e7u\u015flarla, uzay yolculuklar\u0131nda, i\u00e7sel biyolojik saatle var\u0131lan b\u00f6lgenin co\u011frafi saati aras\u0131ndaki uyumsuzluk, bir dizi zihinsel ve fiziksel performans bozukluklar\u0131na yol a\u00e7ar. Jet-lag veya jet sarho\u015flu\u011fu denen bu sendromun havac\u0131lar i\u00e7in potansiyel bir problem oldu\u011funa ilk kez 1931 de Post ve Getty taraf\u0131ndan dikkat \u00e7ekilmi\u015f, daha bilimsel yakla\u015f\u0131m ise 20 y\u0131l sonras\u0131nda Strughold\u2019dan gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u201cJet Lag\u201d, u\u00e7akla yap\u0131lan ve be\u015ften \u00e7ok zaman diliminin ge\u00e7ildi\u011fi uzun yolculuklardan sonra saat fark\u0131ndan dolay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan rahats\u0131zl\u0131k olarak tan\u0131mlan\u0131yor. U\u00e7ak yolculuklar\u0131nda k\u0131sa zamanda uzun mesafeler kat edilir. Ki\u015finin biyolojik saati, gidilen \u00fclkenin co\u011frafi saatine, gece-g\u00fcnd\u00fcz fark\u0131na, uyku, yeme ve \u00e7al\u0131\u015fma saatlerine uyum sa\u011flamada zorlan\u0131r. Bu da bedende baz\u0131 uyumsuzluklar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7ar. Yaln\u0131zca \u00e7ok uzun yolculuklar de\u011fil, uzun s\u00fcre uykusuz kal\u0131p ertesi g\u00fcn yine yo\u011fun tempoda i\u015fe ba\u015flamak, uzun s\u00fcre uykusuz araba kullanmak gibi etkinlikler de jet-lag benzeri \u015fik\u00e2yetlere neden olabilir.<\/p>\n<p>Jet-lag\u2019e yol a\u00e7an temel unsur, melatonin salg\u0131lama ritminin bozulmas\u0131d\u0131r. Biyolojik ritmin d\u00fczenlenmesindeki temel hormon olan melatoninin salg\u0131lanmas\u0131 gece-g\u00fcnd\u00fcz fark\u0131ndan etkilenir. Normal ko\u015fullarda melatonin salg\u0131lanmas\u0131 saat 22.00 dolaylar\u0131nda ba\u015flar ve 08.00 s\u0131ralar\u0131nda durur. Uzun mesafe yolculu\u011fu nedeniyle gece-g\u00fcnd\u00fcz saatleri de\u011fi\u015fti\u011finde, bir s\u00fcre i\u00e7in melatonin salg\u0131lanmas\u0131 yerel saate ayak uyduramaz. Bunun sonucunda bedenin dengesi ge\u00e7ici bir s\u00fcreyle bozulur. Gidilen yerde gece olsa da beyin hala g\u00fcnd\u00fcz ritmiyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve melatonin salg\u0131lanmas\u0131 ba\u015flayamaz. Bu nedenle uykumuz gelmez ve herkes uyurken biz uyan\u0131k kal\u0131r\u0131z. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k sabaha kar\u015f\u0131 melatonin salg\u0131lan\u0131r ve yava\u015f yava\u015f uykumuz gelir, beden dinlenmeye haz\u0131rlan\u0131r. Gecenin ortas\u0131nda ac\u0131k\u0131r\u0131z, \u00f6\u011flen saatinde hi\u00e7 i\u015ftah\u0131m\u0131z olmaz. Gece kendimizi enerjik hissederken \u00f6\u011fleden sonra t\u00fcm\u00fcyle bitkinle\u015firiz. K\u0131sacas\u0131 bedenimiz i\u00e7in her \u015fey tepetaklak olur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div>Jet-lag belirtilerinin aras\u0131nda uykusuzluk, yorgunluk, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, haz\u0131ms\u0131zl\u0131k, ba\u011f\u0131rsak bozuklu\u011fu, zihinsel ve fiziksel performans kayb\u0131, zaman ve uzakl\u0131k alg\u0131s\u0131 bozuklu\u011fu, tepki zaman\u0131n\u0131n uzamas\u0131, yarg\u0131 ve bellek kusurlar\u0131, bulan\u0131k g\u00f6rme, bedensel a\u011fr\u0131lar ve terleme say\u0131l\u0131yor.<\/div>\n<p>Jet lag genellikle ge\u00e7ici bir durum olsa da ilerlemesi halinde hem psikolojik hem de fiziksel ba\u015fka rahats\u0131zl\u0131klara da yol a\u00e7abiliyor. Bu t\u00fcr etkilerden korunmak i\u00e7in pilotlar ve s\u00fcrekli yolculuk yapmak zorunda kalan ki\u015filere, doktor g\u00f6zetiminde melatonin takviyesi yap\u0131labiliyor. Jet-lag\u2019\u0131n olumsuz etkilerinden korunmak i\u00e7in \u0131\u015f\u0131k tedavisi de uygulan\u0131r. Belirli zaman aral\u0131klar\u0131na g\u00f6re uygulanan \u0131\u015f\u0131k tedavisinin amac\u0131, melatoninin salg\u0131 ritmini d\u00fczenlemek, yani yeni saat ayar\u0131 yapmakt\u0131r. Ama jet-lag\u2019\u0131n olumsuz etkilerinden kurtulman\u0131n en etkili yolu, gitti\u011finiz \u00fclkede ilk g\u00fcnden itibaren yerel saate g\u00f6re ya\u015famak, ak\u015fam oldu\u011funda uykunuz gelmese de uyumaya \u00e7al\u0131\u015fmak, sabah erken saatte uyanmak, yemek saatlerini aksatmamakt\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div>Bu \u00f6nlemlere kar\u015f\u0131n jet lag\u2019\u0131n etkileri bir haftaya kadar s\u00fcrebilir. Daha uzun s\u00fcren uyum sorunlar\u0131nda mutlaka doktora dan\u0131\u015fmak gerekir. Jet-lag \u00f6zellikle k\u0131sa s\u00fcrede farkl\u0131 co\u011frafi yap\u0131ya ve farkl\u0131 zaman dilimine ge\u00e7ilmesi (bat\u0131dan do\u011fuya ya da do\u011fudan bat\u0131ya u\u00e7arken) sonucu olu\u015fur ve uyku kal\u0131plar\u0131n\u0131n v\u00fccudun i\u00e7 saatini olu\u015fturan biyolojik ritminin bozulmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Ki\u015fide alg\u0131 sorunlar\u0131, dehidratasyon, bitkinlik, stres, sindirim sorunlar\u0131 gibi \u015fik\u00e2yetler meydana gelir.<\/div>\n<p>Ayr\u0131ca uyuyamama, d\u00fc\u015f\u00fck zihinsel ve fiziksel performans gibi durumlara yol a\u00e7abilir. Ortaya \u00e7\u0131kan \u015fik\u00e2yetlerin ortadan kalkmas\u0131 i\u00e7in u\u00e7u\u015f s\u00fcresinin yakla\u015f\u0131k sekiz kat\u0131 kadar s\u00fcreye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Zaman dilimi ge\u00e7ilmeyen kuzeye ya da g\u00fcneye yap\u0131lan seyahatlerde bu sorun ya\u015fanmaz.<\/p>\n<p>Haz\u0131ms\u0131zl\u0131k, kab\u0131zl\u0131k, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, yorgunluk, uykusuzluk, v\u00fccut a\u011fr\u0131lar\u0131, terleme, bulan\u0131k g\u00f6rme, zihin kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, zaman ve mesafe alg\u0131s\u0131 bozulmalar\u0131, reaksiyon zaman\u0131 uzamas\u0131, yarg\u0131 ve bellek kusurlar\u0131 gibi belirtileri olan Jet-lag, k\u0131talararas\u0131 uzun u\u00e7u\u015flar yapan u\u00e7u\u015f m\u00fcrettebat\u0131n\u0131, bilimsel ve politik toplant\u0131lara kat\u0131lmak \u00fczere seyahat eden ki\u015fileri ve yar\u0131\u015fmalara kat\u0131lacak sporcular\u0131 \u00f6zellikle ilgilendirir. Zihinsel ve fiziksel performans kayb\u0131, bu ki\u015filerin ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6nemli d\u00fczeyde azaltabilir.<\/p>\n<p>Jet-lag sendromuyla ilgili temel bilgiler, a\u015fa\u011f\u0131da ba\u015fl\u0131klar halinde sunulmu\u015ftur (A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde meridyenler ve g\u00fcne\u015fin ge\u00e7i\u015f h\u0131z\u0131 g\u00f6sterilmektedir)<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresi 360 boylamla b\u00f6l\u00fcmlenmi\u015ftir. Her iki boylam aras\u0131 4 dakikada, her 15 boylam 1 saatte ge\u00e7ilir; buna \u201d1 zaman dilimi\u201d denir. D\u00fcnya \u00e7evresinde 24 zaman dilimi vard\u0131r. 5 ve daha fazla say\u0131da zaman dilimi kaymalar\u0131 jet-lag belirtilerini artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Jet lag belirtilerinin devam s\u00fcresi \u201dge\u00e7ilen zaman dilimi kadar g\u00fcn\u201d d\u00fcr, ba\u015fka bir ifadeyle, var\u0131lan yere v\u00fccudun uyumu ve belirtilerinin kaybolmas\u0131 (resenkronizasyon), aradaki saat fark\u0131 kadar g\u00fcn al\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n %30\u2032u ise jet-lag\u2019\u0131 daha uzun s\u00fcrelerde atlatabilirler.<\/p>\n<p>Kuzey-g\u00fcney veya tersi u\u00e7u\u015flarda zaman dilimi ge\u00e7ilmedi\u011fi, saat ve gece g\u00fcnd\u00fcz fark\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in genellikle ciddi uyumsuzluk belirtisi g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n<p>Bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru olan u\u00e7u\u015flar, do\u011fu-bat\u0131 y\u00f6nl\u00fclere g\u00f6re daha problemlidir; belirtilerin \u015fiddeti daha fazla, d\u00fczelme s\u00fcresi daha uzundur.<\/p>\n<p>Vatan veya ev y\u00f6n\u00fc u\u00e7u\u015flarda (do\u011fuya do\u011fru bile olsa) jet-lag etkileri daha iyi tolere edilebilmektedir.<br \/>\nGece-g\u00fcnd\u00fcz farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok belirgin olmad\u0131\u011f\u0131 kutup b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan insanlar\u0131n jet-lag\u2019den a\u015f\u0131r\u0131 derecede etkilenmeyecekleri i\u00e7in, belki de jet-lag problemi itibariyle en problemsiz pilotlar\u0131n Eskimolardan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131, fantastik bir varsay\u0131m olarak ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Jet-lag belirtilerinin g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e azalmas\u0131 beklenirken, ilgin\u00e7 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm, 3nc\u00fc g\u00fcn bozukluklar\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlere g\u00f6re daha \u015fiddetli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Var\u0131lan b\u00f6lgenin yeme-i\u00e7me-uyuma saatlerine riayet etmek, sosyal aktivitelere kat\u0131lmak, uyum s\u00fcresini k\u0131salt\u0131r. Kritik g\u00f6revleri olan ki\u015filerin gidecekleri yerlere 3-7 g\u00fcn \u00f6nce gidip, uyum i\u00e7in zaman kazanmalar\u0131 en iyi yoldur.<\/p>\n<p>Proteinden zengin kahvalt\u0131 ve (d\u00fc\u015f\u00fck protein + y\u00fcksek karbonhidratl\u0131) ak\u015fam yeme\u011fi yemek, uyum s\u00fcresini k\u0131saltmakta yararl\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>Ki\u015finin resenkronizasyon i\u00e7in aktif \u00e7aba g\u00f6stermesi ve y\u00fcksek motivasyona sahip olmas\u0131 durumlar\u0131nda jet-lag\u2019\u0131n olumsuz etkilerini yenmesi daha kolayla\u015fmaktad\u0131r. N\u00f6rotik ki\u015filerin yak\u0131nmalar\u0131 ise daha zengindir.<br \/>\nKahve, \u00e7ay, alkol ve uyku ila\u00e7lar\u0131, jet-lag\u2019\u0131 yenmede geleneksel ve deneye dayal\u0131 y\u00f6ntemler olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Do\u011fu y\u00f6n\u00fcne do\u011fru olan u\u00e7u\u015flarda g\u00fcn k\u0131sald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, periyot k\u0131salt\u0131c\u0131 ila\u00e7lar olarak: Nomifensine, Chlordiazepoxide, Desmethylimipramine, Melatonin yararl\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir. Bat\u0131 y\u00f6nl\u00fc u\u00e7u\u015flarda ise g\u00fcn uzar, bu nedenle periyot geni\u015fletici ila\u00e7lar faydal\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir. Theophylline, Lithium, Amphetamine, Ethyl Alcohol vs. Bu ila\u00e7lar elbette doktor tavsiyesi ile kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<div>Jet-lag\u2019i kolayca atlatabildi\u011finiz keyifli u\u00e7u\u015flar dilerim.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Boylamlar yani meridyenler ge\u00e7ilerek yap\u0131lan uzun menzilli ve s\u00fcratli k\u0131talararas\u0131 u\u00e7u\u015flarla, uzay yolculuklar\u0131nda, i\u00e7sel biyolojik saatle var\u0131lan b\u00f6lgenin co\u011frafi saati aras\u0131ndaki uyumsuzluk, bir dizi zihinsel ve fiziksel performans bozukluklar\u0131na yol a\u00e7ar. Jet-lag veya jet sarho\u015flu\u011fu denen bu sendromun havac\u0131lar i\u00e7in potansiyel bir problem oldu\u011funa ilk kez 1931 de Post ve Getty taraf\u0131ndan dikkat \u00e7ekilmi\u015f, daha<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[68],"tags":[],"class_list":["post-939","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-merak-edilenler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=939"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":940,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/939\/revisions\/940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}