Durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n ana unsurlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
- \n
- \u00c7evresel Fark\u0131ndal\u0131k:<\/b> Di\u011fer u\u00e7aklar\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131, ATC ve di\u011fer hava ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki ileti\u015fim, hava durumu veya arazi.<\/li>\n
- Mod Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131: <\/b>U\u00e7ak konfig\u00fcrasyon ve otomatik u\u00e7u\u015f sistemi modlar\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131. U\u00e7u\u015f sistemi modlar\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131, mevcut ve hedef s\u00fcrat, irtifa, rota, AP \/ FD arm \/ engage modlar ve u\u00e7u\u015f y\u00f6netim sistemi durumu (FMS) veri giri\u015fleri ve u\u00e7u\u015f planlama fonksiyonlar\u0131 gibi unsurlar\u0131 i\u00e7erir.<\/li>\n
- Mekansal Oryantasyon: <\/b>Co\u011frafi konum ve u\u00e7ak durumu (attitude) fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131.<\/li>\n
- Sistem Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131: <\/b>U\u00e7ak sistemlerinin durumunun fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131.<\/li>\n
- Zaman Ufku:<\/b> Zaman y\u00f6netiminin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 (\u00f6r. Yak\u0131t durumu\/izleme, duman durumundaki zaman fakt\u00f6r\u00fc veya acil durum elektrik konfig\u00fcrasyonu).<\/li>\n<\/ul>\n
\n\n
\n \n Fakt\u00f6r<\/strong><\/p>\n<\/td>\n
\n Olaylar\u0131n Y\u00fczdesi <\/strong><\/p>\n
%<\/strong><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yetersiz karar alma<\/td>\n \n %74<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Uygunsuz hareket tarz\u0131 veya gerekli hareketin veya eylemin ihmal edilmesi<\/td>\n \n %72<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n \n Stabil yakla\u015fma kriterlerine uyulmamas\u0131<\/p>\n<\/td>\n
\n %66<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yetersiz ekip koordinasyonu, \u00e7apraz kontrol ve destekleme<\/td>\n \n %63<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yetersiz yatay ve dikey durumsal fark\u0131ndal\u0131k<\/td>\n \n %52<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Hakim ko\u015fullar\u0131n yetersiz anla\u015f\u0131lmas\u0131<\/td>\n \n %48<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yava\u015f veya gecikmi\u015f aksiyon<\/td>\n \n %45<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n \n U\u00e7u\u015f kullan\u0131m zorluklar\u0131<\/p>\n<\/td>\n
\n %45<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Prosed\u00fcrlere kas\u0131tl\u0131 olarak uyulmamas\u0131<\/td>\n \n %40<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yetersiz e\u011fitim<\/td>\n \n %37<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Yanl\u0131\u015f veya eksik pilot-kontrol\u00f6r ileti\u015fimi<\/td>\n \n %33<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n Otomasyon ile etkile\u015fim<\/td>\n \n %20<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
\u00a0 Source: Flight Safety Foundation – Flight Safety Digest Volume 17 & 18 \u2013 November 1998 \/ February 1999 : Causal Factors in Approach and Landing Accidents<\/i><\/b><\/p>\n
Kaynak<\/i><\/b>: U\u00e7u\u015f Emniyet Vakf\u0131 – U\u00e7u\u015f Emniyeti Digest Cilt 17 ve 18 – Kas\u0131m 1998 \/ \u015eubat 1999: Yakla\u015fma ve \u0130ni\u015f Kazalar\u0131ndaki Neden Fakt\u00f6rler<\/i>
\nIII. \u0130statistiksel veriler:<\/b>
\n<\/b><\/p>\nDurumsal fark\u0131ndal\u0131k sadece teorik bir kavram de\u011fildir ve \u00e7o\u011fu kaza veya olay vakas\u0131 ile de ilgilidir. Ger\u00e7ektir ve yoklu\u011fu veya eksikli\u011fi b\u00fcy\u00fck kazalara neden olur. Avustralya Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k G\u00fcvenlik Kurulu (ATSB) ara\u015ft\u0131rmas\u0131, insan fakt\u00f6rlerinin t\u00fcm kazalar ve kazalar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 70’inde katk\u0131da bulunan bir neden oldu\u011funu ortaya koyuyor. Olay raporlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 85’i durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n kaybolmas\u0131na de\u011finiyor. Bozulmu\u015f durumsal fark\u0131ndal\u0131k, yetersiz karar verme ve uygun olmayan eylemlere neden olabilir. Yakla\u015fma ve ini\u015f kazalar\u0131nda yer alan nedensel fakt\u00f6rleri tan\u0131mlayan durumsal fark\u0131ndal\u0131k kazalar\u0131 tabloda g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n
IV. Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n Kazan\u0131lmas\u0131 ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi:<\/b><\/p>\n
Durumsal fark\u0131ndal\u0131k, \u00e7evrenizdeki olaylar\u0131 ve yak\u0131n gelecekte neler olaca\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlamakt\u0131r.<\/p>\n
\u015eekil’de g\u00f6sterildi\u011fi gibi, durumsal fark\u0131ndal\u0131k \u00fc\u00e7 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erir:<\/p>\n
- \n
- Neyin olup bitti\u011fine dair alg\u0131 (D\u00fczey 1)<\/li>\n
- Al\u0131nan \u015feylerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 (D\u00fczey 2)<\/li>\n
- \u00d6ng\u00f6r\u00fclmesi i\u00e7in anla\u015f\u0131lan\u0131n kullan\u0131m\u0131. (D\u00fczey 3)<\/li>\n<\/ul>\n
![\"page3image11960-15\"](\"http:\/\/bizimkokpit.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/page3image11960-15.png\")
<\/b><\/p>\n\u015eekil – 1<\/b> Source<\/i><\/b>: Adapted from Endsley\u2019s definition: Gaining and Maintaining Situational Awareness<\/i><\/p>\n
Seviye 1 – Alg\u0131lama: veri tarama, toplama:<\/b><\/p>\n
\u00c7evrenin zihinsel bir modelini olu\u015fturmak i\u00e7in, g\u00f6rme, i\u015fitme ve dokunma kabiliyetlerimizi kullanarak yeterli ve kullan\u0131\u015fl\u0131 veri toplamak gereklidir. Dikkatimizi \u00e7evremizin en \u00f6nemli ve en ilgili y\u00f6nlerine y\u00f6neltmeliyiz ve sonra hissetti\u011fimiz \u015feyleri haf\u0131zam\u0131zdaki deneyim ve bilgi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n
Neye bak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilmenin yan\u0131s\u0131ra, \u00f6nemli bir disiplin gerektiren, aktif bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin, u\u00e7u\u015f plan\u0131 verilerini toplay\u0131n; Mevcut rotalar, Mevcut y\u00fckseklikler, Planlanan u\u00e7u\u015f yolu, Dispe\u00e7 plan\u0131 ile e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131, Yak\u0131t rezervi gereksinimi, Var\u0131\u015f yak\u0131t gereksinimi, Atanm\u0131\u015f pist, Planl\u0131 t\u0131rman\u0131\u015f profili, Planl\u0131 hava h\u0131z\u0131 profili \u2026<\/p>\n
Seviye 2 – Temsili zihinsel modelimiz olu\u015fturmak ve anlamak:<\/b><\/p>\n
Anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z, ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki g\u00f6zlemleri bellekten hat\u0131rlanan bilgi ve tecr\u00fcbeyle birle\u015ftirerek olu\u015fturulmu\u015ftur. G\u00f6zlemlerimizi, bilgi ve tecr\u00fcbe ile ba\u015far\u0131yla e\u015fle\u015ftirdiysek, \u015eekil 2’de g\u00f6sterildi\u011fi gibi, \u00e7evremiz i\u00e7in do\u011fru bir zihinsel model geli\u015ftirmi\u015f oluruz. Bu zihinsel model, geni\u015f bir\u00a0bilgi yelpazesine dikkat ederek ger\u00e7ek girdiler ile g\u00fcncellenmektedir.<\/p>\n
\u015eekil 2 – Zihinsel Modeli Ger\u00e7ek D\u00fcnya ile E\u015fle\u015ftirerek Durumun Anla\u015f\u0131lmas\u0131<\/b><\/p>\n
![\"page4image17096-17\"](\"http:\/\/bizimkokpit.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/page4image17096-17.png\")
<\/p>\n\u00d6rne\u011fin. U\u00e7u\u015f plan\u0131 verilerini anlama: Plan ve optimum profil aras\u0131ndaki sapma, G\u00fcvenlik\/yasal gereklilikler, U\u00e7ak yetenekleri ve ATC gereksinimleri, Yak\u0131t rezervleri, Zamanlama sapmas\u0131, Rota sapmas\u0131, Y\u00fckseklik sapmas\u0131, S\u00fcrat sapmas\u0131 \u2026<\/p>\n
Seviye 3 – Projeksiyon (planlama\/tasar\u0131m): Daha \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnme, Modelin g\u00fcncellenmesi:<\/b><\/p>\n
Anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z, \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ve \u00e7evremizin gelecekteki durumunu yans\u0131tmam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Bu ad\u0131m, pilotun karar verme s\u00fcrecinde \u00e7ok \u00f6nemlidir\u00a0ve dikkatli bir \u015fekilde veri toplaman\u0131za dayal\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n olabildi\u011fince do\u011fru olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Basit\u00e7e “u\u00e7a\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnde u\u00e7mak<\/b>\u201d \u015feklinde ifade edilir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin. Planl\u0131 u\u00e7u\u015f plan\u0131 verileri: Tahmini taksi s\u00fcresi, Tahmini Tarife sapmas\u0131, Tahmini var\u0131\u015f zaman\u0131, Tahmini yak\u0131t kullan\u0131m\u0131, Tahmini yak\u0131t yakma oran\u0131, mevcut yak\u0131tta tahmini zaman, Tahmini var\u0131\u015f zaman\u0131\u2026<\/p>\n
V. Durumsal Fark\u0131ndal\u0131k ve Karar Verme S\u00fcreci<\/b><\/p>\n
Durumsal fark\u0131ndal\u0131k, karar verme s\u00fcreciyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ili\u015fkilidir. \u015eekil 3, durumsal fark\u0131ndal\u0131k ve karar verme aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131n\u0131n basit bir modelini g\u00f6stermektedir. Operat\u00f6r, bir hedefe ula\u015fmak i\u00e7in bir durumu alg\u0131lamas\u0131 gerekti\u011fi i\u00e7in, karar vermeden \u00f6nce durumsal fark\u0131ndal\u0131k ba\u015flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
![\"page5image9408-19\"](\"http:\/\/bizimkokpit.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/page5image9408-19.png\")
<\/p>\n\u015eekil 3 – Kaynak: Endsley, 1995; Durumsal Bilin\u00e7lendirme ve Karar Verme<\/b><\/p>\n
Eylemlerimiz hedefler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilir. Hedeflerimize ula\u015fmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in, zihinsel modellerimizi eylemlerimizin sonucunu \u00f6ng\u00f6rmek i\u00e7in kullan\u0131r\u0131z. Bu, ileriye do\u011fru besleme s\u00fcreci (feed – forward process) olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Do\u011fru \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ne kadar \u00e7ok ise, g\u00f6revler o kadar \u00e7ok etkili icra edilir ve o kadar \u00e7ok enerji tasarruf eder ve beklenmedik durumlar i\u00e7in kaynaklar\u0131 daha fazla koruyabiliriz.<\/p>\n
Tersine olarak, eylemlerimizin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 belirlenen hedeflerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, eylemlerimizi veya gerekirse hedeflerimizi de\u011fi\u015ftirebiliriz. Bu geri bildirim s\u00fcrecin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Geri bildirim ve \u00f6ng\u00f6r\u00fc, d\u00fcnyadaki zihinsel imaj\u0131m\u0131z\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnyayla uyumlu tutmaya yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
Ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki kan\u0131tlara ra\u011fmen uygun olmayan zihinsel temsiller etkinle\u015ftirildi\u011finde, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli derecede kaybolmas\u0131 meydana gelir. \u0130nsanlar daha sonra “yanl\u0131\u015f sahnede” hareket ederler ve beklentileri do\u011frulayan ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rlar; bu davran\u0131\u015f onay yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (confirmation bias) olarak bilinir.<\/p>\n
Ba\u015fka bir deyi\u015fle, durumsal fark\u0131ndal\u0131k karar verme s\u00fcrecimizi etkiler ve u\u00e7a\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnde kalmam\u0131z\u0131 sa\u011flar:<\/p>\n
- \n
- \u00c7evremizdeki d\u00fcnyan\u0131n zihinsel bir resmini geli\u015ftirmemize ve gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6rmek, ileriye do\u011fru ilerlemek i\u00e7in bu zihinsel resmi kullanmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oluyor<\/li>\n
- Ger\u00e7ek d\u00fcnya geri beslemesinin, zihinsel beklentinin ve eylemlerin uyarlanmas\u0131n\u0131n yak\u0131n ili\u015fkisi nedeniyle zihinsel imaj\u0131m\u0131z\u0131 ayarlay\u0131p eylemlerimizi de\u011fi\u015ftiririz. Olmay\u0131 umdu\u011fumuz ve ger\u00e7ekte olan olaylar \u00e7ak\u0131\u015fmazsa, hedeflerimizi bile ayarlayabiliriz. Bu s\u0131kl\u0131kla \u201ckontrol\u00fc” kaybetti\u011fimiz duygusuyla birle\u015fir.<\/li>\n<\/ul>\n
VI. Durumsal Fark\u0131ndal\u0131k Kayb\u0131:<\/b><\/p>\n
Bir\u00e7ok fakt\u00f6r, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n kaybolmas\u0131na neden olabilir. Daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klanan i\u015flemlerin her a\u015famas\u0131nda hatalar olu\u015fabilir. Tablo 2, durumsal fark\u0131ndal\u0131k kayb\u0131na ve bu hatalara katk\u0131da bulunan ko\u015fullara ili\u015fkin kapsaml\u0131 olmayan bir dizi seriyi listelemektedir.<\/p>\n
Tablo 2 – Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n Kaybolmas\u0131nda Tipik Fakt\u00f6rler<\/b><\/p>\n
\n\n
\n 1. Seviye: Alg\u0131 – \u0130drak – Sezgi – Kavrama – Basiret<\/strong><\/p>\n G\u00f6zlemlenmesi zordur ya da g\u00f6zlemcinin taramas\u0131 \u015fu sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc yetersiz oldu\u011fu i\u00e7in veri g\u00f6zlemlenemez:<\/strong><\/p>\n
Tunnel vision \u2026 T\u00fcnel G\u00f6r\u00fc\u015f
\nPassive, complacent behavior \u2026 Pasif, Kay\u0131ts\u0131z davran\u0131\u015f<\/p>\nHigh workload \u2026 Y\u00fcksek i\u015f y\u00fck\u00fc
\nDistractions and interruptions \u2026 Dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131lar ve kesintiler<\/p>\nG\u00f6rsel \u0130l\u00fczyonlar:<\/strong><\/p>\n
\u00d6rne\u011fin LOCALISOR\u2019\u0131n yakalanmas\u0131na odaklanarak Glide Slope\u2019u izlememek.<\/td>\n<\/tr>\n
\n 2. Seviye: Anlama – Anlay\u0131\u015f – Kavrama – Hissetme<\/strong><\/p>\n Zay\u0131f veya eksik zihinsel modelin kullan\u0131m\u0131: <\/strong><\/p>\n
G\u00f6zlem eksikli\u011fi (1. seviye sorun)<\/p>\n
Zay\u0131f bilgi \/ deneyim.<\/p>\n
Yanl\u0131\u015f veya uygun olmayan zihinsel bir model kullanma<\/strong><\/p>\n
Onay \u00f6nyarg\u0131: <\/strong>Alg\u0131lanan bilgiler yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir \u015feyi g\u00f6zlemlemeyi ve dikkatimizi bu inanca odaklanmay\u0131 beklemek, ger\u00e7ekte olan\u0131n yerine ne bekledi\u011fini g\u00f6rmenize neden olabilir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin. Bir yak\u0131t dengesizli\u011fi prosed\u00fcr\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda olmadan uygulanmas\u0131, bir motor yak\u0131t s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131d\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n
\n 3. Seviye: \u0130leri D\u00fc\u015f\u00fcnme – \u00d6ng\u00f6r\u00fc – \u00d6nceden D\u00fc\u015f\u00fcnme<\/strong><\/p>\n Zihinsel modele a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve zihinsel modelin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini kabul etmemek.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin. ATIS bilgisi ald\u0131ktan sonra belirli bir pistte bir yakla\u015fmay\u0131 beklemek ve ba\u015fka bir pist i\u00e7in vekt\u00f6r edilmekten \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k duymak.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
VII. En \u0130yi Uygulamalar, \u00d6nleme Stratejileri ve Savunma Hatlar\u0131:<\/b><\/p>\n
Durumsal Fark\u0131ndal\u0131k Olu\u015fturun:<\/b><\/p>\n
- \n
- Spesifik hedefler belirleyin \u2026 U\u00e7u\u015f hedeflerini tan\u0131mlay\u0131n ve bilgi toplay\u0131n<\/li>\n
- \u00d6ncelikleri belirleyin \u2026 SOP\u2019lere uyun<\/li>\n
- Anormal durumlara haz\u0131r olun \u2026 g\u00f6rsel ill\u00fczyonlar\u0131, eksik bilgiyi vb d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn<\/li>\n
- Risk de\u011ferlendirmeleri yap\u0131n \u2026 E\u011fer \u2026 olursa diye sorun<\/li>\n
- \u0130\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00f6netin \u2026 me\u015fgul anlarda g\u00f6revleri payla\u015f\u0131n, yetki verin, \u00f6n al\u0131n<\/li>\n<\/ul>\n
Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 Muhafaza Edin:<\/b><\/p>\n
- \n
- \u0130leti\u015fim \u2026 t\u00fcm ekibi ve harici kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 (dispe\u00e7, OCC) loop (daire) i\u00e7inde tutun<\/li>\n
- Dikkati y\u00f6netin \u2026 \u00f6ncelikleri belirleyin, dikkat da\u011f\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131n, u\u00e7u\u015f safhas\u0131 aciliyetine g\u00f6re izlemeyi tesis edin.<\/li>\n
- Bilgi aray\u0131n \u2026 hislerinizi kullan\u0131n. neyin \u00f6nemli oldu\u011funu bilin, ne zaman ve nerede bulaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilin. Bilgileri ge\u00e7erli k\u0131l\u0131n; \u00e7apraz kontrol – M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda birden fazla bilgi kayna\u011f\u0131 kullan\u0131n. Veriler mevcut olmad\u0131\u011f\u0131nda pratik y\u00f6ntemleri (rule of thumb) kullan\u0131n.<\/li>\n<\/ul>\n
Anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131 Kontrol Edin:<\/b><\/p>\n
- \n
- Ger\u00e7ek d\u00fcnyada \u00e7eli\u015fkili unsurlar\u0131 kontrol edin<\/li>\n
- Deneyim ve \u00f6\u011frenilen dersleri uygulay\u0131n.<\/li>\n<\/ul>\n
\u0130leriyi D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn:<\/p>\n
- \n
- Bekledi\u011finiz konularla ilgili di\u011fer ki\u015filere k\u0131sa bir bilgi verin<\/li>\n
- \u00d6ng\u00f6r\u00fclen durumu, hedeflerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n<\/li>\n
- Teyit ve bilgi i\u00e7in i\u015faretler koyun (ini\u015f\/yakla\u015fma esnas\u0131nda t\u00fcm u\u00e7u\u015fun her noktas\u0131nda “bir sonraki hedefleri” ve “yakla\u015fma kap\u0131lar\u0131n\u0131” tan\u0131mlay\u0131n)<\/li>\n
- Ger\u00e7ek durumu beklentiler ve hedeflerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n.<\/li>\n
- Gerekirse plan\u0131n\u0131z\u0131 yeniden d\u00fczenleyin.<\/li>\n<\/ul>\n
Durumsal Fark\u0131ndal\u0131k Kayb\u0131n\u0131 Tespit Edin:<\/b><\/p>\n
Bozulmu\u015f durumsal fark\u0131ndal\u0131k ipu\u00e7lar\u0131na bak\u0131n.<\/b><\/p>\n
- \n
- Belirsizlik – Net olmayan u\u00e7u\u015f planlar\u0131 veya ATC talimatlar\u0131<\/li>\n
- Fiks olma – Sabitleme – Her \u015feyden d\u0131\u015flanarak i\u00e7in bir \u015feye odaklanmak<\/li>\n
- Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k – Bir durumu veya bilgiyi belirsizlik veya yanl\u0131\u015f anlama<\/li>\n
- Me\u015fguliyet – Herkesi u\u00e7u\u015f d\u0131\u015f\u0131 faaliyetlere odaklanmas\u0131; Kimse u\u00e7a\u011f\u0131 u\u00e7urmuyor<\/li>\n
- \u00c7\u00f6z\u00fclmemi\u015f tutars\u0131zl\u0131klar – \u00c7eli\u015fkili veriler veya ki\u015fisel \u00e7at\u0131\u015fmalar<\/li>\n
- Beklenen kontrol noktalar\u0131 kar\u015f\u0131lanmad\u0131 – U\u00e7u\u015f plan\u0131, profil, zaman, yak\u0131t ak\u0131\u015f\u0131<\/li>\n
- K\u00f6t\u00fc ileti\u015fim – Zay\u0131f belirsiz veya eksik ifadeler<\/li>\n
- Uyulmayan kurallar – S\u0131n\u0131rlamalar, minimumlar, d\u00fczenleyici gereklilikler, SOP’lar\u0131 takip etmede ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k<\/li>\n
- Zaman yok – U\u00e7a\u011f\u0131n arkas\u0131nda kalmak.<\/li>\n<\/ul>\n
Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 Tekrar Kazan\u0131n:<\/b><\/p>\n
En yak\u0131n STAB\u0130L, BAS\u0130T ve EMN\u0130YETL\u0130 durumuna gidin;<\/b><\/p>\n
– Kurallara, prosed\u00fcrlere ve SOP\u2019lere uyun<\/p>\n
– Otomasyon seviyesini de\u011fi\u015ftirin (daha d\u00fc\u015f\u00fck bir otomasyon seviyesine veya manuel u\u00e7u\u015fa ge\u00e7in)<\/p>\n
– Zaman kazan\u0131n (radar vekt\u00f6r\u00fc ile gecikme talep edin, bekleme veya uzat\u0131lm\u0131\u015f r\u00fczgaralt\u0131 baca\u011f\u0131 isteyin)<\/p>\n
\u0130rtibat kurun – Haberle\u015fin – \u0130leti\u015fim kurun <\/b>; Yard\u0131m istemek zay\u0131fl\u0131k g\u00f6stergesi de\u011fildir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck resmi geri kazan\u0131n:<\/b><\/p>\n
– <\/b>Emin oldu\u011funuz son duruma geri d\u00f6n\u00fcn<\/p>\n
– Durumu farkl\u0131 perspektiflerden farkl\u0131 kaynaklar ile de\u011ferlendirin<\/p>\n
– Fiks olmaktan ve t\u00fcnel g\u00f6r\u00fc\u015ften ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in oda\u011f\u0131n\u0131z\u0131 geni\u015fletin<\/p>\n
– Stresi ve dikkat da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 y\u00f6netin<\/p>\n
– D\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in zaman ay\u0131r\u0131n \/ zaman\u0131 kullan\u0131n \/ U\u00e7u\u015fu yava\u015flat\u0131n.<\/p>\n
VIII. Temel Noktalar\u0131n \u00d6zeti:<\/b><\/p>\n
- \n
- U\u00e7u\u015f g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in durumsal fark\u0131ndal\u0131k esast\u0131r ve etkisi ve \u015foku \u00e7ok geni\u015ftir.<\/li>\n
- Durumsal fark\u0131ndal\u0131k duyular kullan\u0131larak \u00e7evrenin taranmas\u0131, sonu\u00e7lar\u0131n zihinsel modellerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile kazan\u0131l\u0131r.<\/li>\n
- Yakla\u015fan u\u00e7u\u015f safhalar\u0131 i\u00e7in planlama, ileti\u015fim, e\u015fg\u00fcd\u00fcm, hedef belirleme ve geri bildirim, Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n ve karar vermenin temel unsurlar\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Dikkatsizlik, oyalama ve y\u00fcksek i\u015f y\u00fck\u00fc, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 tehdit eder<\/li>\n
- Durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n kaybolmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in:<\/li>\n<\/ul>\n
– Kan\u0131tlanm\u0131\u015f en iyi uygulamalar\u0131 uygulay\u0131n: steril kokpit, standart \u00e7a\u011fr\u0131lar (callouts), CRM, Pilotlar \u0130\u00e7in Alt\u0131n Kurallar (U\u00e7u\u015f Ekibi E\u011fitim El Kitab\u0131 FCTM – Operasyonel Felsefe – Pilotlar \u0130\u00e7in Alt\u0131n Kurallar’a bak\u0131n), alet taramas\u0131, …<\/p>\n
– Kesinlikle \u015firketin SOP’lar\u0131n\u0131 izleyin.<\/p>\n
IX. \u0130li\u015fkili Konular:<\/b><\/p>\n
Havac\u0131l\u0131k literat\u00fcr\u00fcndeki a\u015fa\u011f\u0131daki konular yukar\u0131daki bilgilerle birlikte g\u00f6zden ge\u00e7irilmelidir:<\/p>\n
- \n
- Olaylar ve Kazalarda \u0130nsan Fakt\u00f6rleri<\/li>\n
- Olaylar ve Kazalarda CRM<\/li>\n
- Hata Y\u00f6netimi<\/li>\n
- Etkili Pilot\/Kontrol\u00f6r \u0130leti\u015fimi<\/li>\n
- Kesintileri ve Dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131 Y\u00f6netme<\/li>\n
- Otomasyonun Optimum Kullan\u0131m\u0131<\/li>\n
- Standart \u00e7a\u011fr\u0131lar<\/li>\n
- Etkili Brifing Yapma<\/li>\n<\/ul>\n
- \n
- Human Factors Aspects in Incidents and Accidents<\/li>\n
- CRM Aspects in Incidents and Accidents<\/li>\n
- Error Management<\/li>\n
- Effective Pilot \/ Controller communications<\/li>\n
- Managing Interruptions and Distractions<\/li>\n
- Optimum Use of Automation<\/li>\n
- Standard Calls<\/li>\n
- Conducting Effective Briefings<\/li>\n<\/ul>\n
X. Di\u011fer Kaynaklar \/ Web siteleri Kaynaklar:<\/b><\/p>\n
Enhanced Safety through Situation Awareness Integration in training (ESSAI); Air Transport Portal of the European Commission \u2013 Research \u2013 5TH Framework Programme: http:\/\/ec.europa.eu\/transport\/air_portal\/index_en.htm<\/p>\n
Guidelines for Situation Awareness Training; Air Transportation Division \u2013 Branches – Air Carrier Training Branch \u2013 Training Aids:<\/p>\n
http:\/\/www.faa.gov\/about\/office_org\/headquarters_offices\/avs\/offices\/afs\/<\/p>\n
Situation Awareness Information Requirements for Commercial Airline Pilots; MIT \/ International Center for Air Transportation \u2013 Research \u2013 1998: http:\/\/web.mit.edu\/aeroastro\/www\/labs\/ICAT\/<\/p>\n
Bu NOT, ge\u00e7erli standartlara U\u00e7u\u015f Operasyonu Bilgilendirme Notu’nun par\u00e7as\u0131 olarak U\u00e7u\u015f teknikleri ve en iyi uygulamalar, operasyonel ve insani fakt\u00f6rler, \u00f6nerilen \u015firket \u00f6nleme stratejileri ve ki\u015fisel b\u00fcy\u00fck tehditlere ve u\u00e7u\u015f operasyonlar\u0131 g\u00fcvenli\u011fine ili\u015fkin tehlikelere ili\u015fkin savunma hatlar\u0131na genel bir bak\u0131\u015f sa\u011flayan bir dizi yaz\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu NOT, okuyucunun u\u00e7u\u015f g\u00fcvenli\u011fi bilincini artt\u0131rmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r ancak y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki y\u00f6netmelikleri ve Airbus-Boeing veya havayolunun operasyonel belgelerini ge\u00e7ersiz k\u0131lmayacakt\u0131r; Bu NOT ile Airbus veya Boeing aras\u0131nda herhangi bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse veya Havayolunun AFM \/ (M) MEL \/ FCOM \/ QRH \/ FCTM, ikincisi daima hakim olacak.<\/p>\n
Havac\u0131l\u0131k g\u00fcvenli\u011fi ad\u0131na bu NOT tamamen veya k\u0131smen \u00e7o\u011falt\u0131lamaz – t\u00fcm medyada – veya terc\u00fcme edilebilir; Bu NOT\u2019un herhangi bir kullan\u0131m\u0131 i\u00e7erikleri de\u011fi\u015ftirmeyecek veya bir al\u0131nt\u0131y\u0131 orijinal ba\u011flam\u0131ndan de\u011fi\u015ftirmeyecektir. Ticari kullan\u0131m kesinlikle yasakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Durumsal Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n Art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Geli\u015ftirilmesi I. Giri\u015f: Bu yaz\u0131, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n bir tan\u0131m\u0131 sunmakta, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 kazanman\u0131n ve s\u00fcrd\u00fcrmenin karma\u015f\u0131k s\u00fcrecini a\u00e7\u0131klamakta, nas\u0131l kaybolabilece\u011fine odaklanmakta ve \u00f6nleme ve kurtarma stratejileri \u00f6nermektedir. Bu bilgiler, okuyucunun durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 kazanmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcrmesi, durumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n kaybolmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 tuzaklara d\u00fc\u015fmemesi ve durumsal bilin\u00e7 kayb\u0131n\u0131n u\u00e7u\u015f g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerindeki olumsuz etkilerinden ka\u00e7\u0131nmas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1518,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,108],"tags":[],"class_list":["post-1516","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-insan-performansi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1516"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1575,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1516\/revisions\/1575"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimkokpit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
- Mod Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131: <\/b>U\u00e7ak konfig\u00fcrasyon ve otomatik u\u00e7u\u015f sistemi modlar\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131. U\u00e7u\u015f sistemi modlar\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131, mevcut ve hedef s\u00fcrat, irtifa, rota, AP \/ FD arm \/ engage modlar ve u\u00e7u\u015f y\u00f6netim sistemi durumu (FMS) veri giri\u015fleri ve u\u00e7u\u015f planlama fonksiyonlar\u0131 gibi unsurlar\u0131 i\u00e7erir.<\/li>\n